أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
19
آثار الباقيه ( فارسى )
فصل سوم در حقيقت تاريخ و اختلاف امم در آن گفتگو مىكند مبداء تاريخ از چه امرى است تاريخ مدت معينى است كه از آغاز سال شروع مىگردد كه در آن سال پيغمبرى مبعوث شده يا پادشاه بزرگى قيام كرده يا امتى بطوفان و زلزله هلاك گشته يا مملكتى خسف شده ، يا وباء و قحط شديدى اتفاق افتاده ، يا انتقال دولتى و تبديل ملتى و يا حادثهى عظيمى از آيات سماوى و علامات مشهور ارضى كه جز در ازمنهى دراز حاصل نمىشود ، روى داده و به يارى تواريخ اوقات محدود و معين شناخته مىشود . و در همه حالات دينى و دنيوى از تاريخ گزيرى نيست . كليه امم و مللى كه در سرزمينهاى مختلف پراكندهاند ؛ هريك تاريخى مخصوص به خود دارند و مبداء آن تواريخ از زمان پادشاهان بزرگ يا پيغمبران يا دولتهاى ايشان ، يا يكى از عللى كه در بالا ذكر شد مىباشد . بكومك اين تواريخ ايشان نيازمنديهاى خويش را از معاملات و وقتشناسى رفع مىنمايند . و البته هر تاريخ مختص بدان امتى است كه آن را وضع كرده . تا آنجا كه مىدانيم قديمترين و مشهورترين امورى كه مبداء تاريخ قرار گرفته پيدايش بشر است . پيروان اين تاريخ از اهل كتاب يعنى يهود و نصارى و مجوس و فرقههاى مختلف آنها در كيفيت اين تاريخ باندازهاى با يكديگر اختلاف